Έργα Σούμαν και Μέντελσον

Ο Σούμαν και ο Μέντελσον υπήρξαν θερμοί υπέρμαχοι των παραδοσιακών αξιών της μουσικής, όχι μόνο με τις δημιουργίες τους, αλλά και με την αρθρογραφία τους στο περιοδικό Neue Zeitschrift fur Musik. Χρόνια μετά το θάνατό τους το περιοδικό αυτό έγινε όργανο αντισημιτικής προπαγάνδας. Αυτός ο αντισημιτισμός αποτέλεσε συμπτωματικά, 80 ολόκληρα χρόνια αργότερα, την αιτία για να ανασυρθεί από τη λήθη το μόνο κοντσέρτο για βιολί του Σούμαν. Ο περίφημος βιολονίστας Γιοακίμ, για τον οποίο γράφτηκε, το θεώρησε ‘νοσηρό προϊόν τρέλας’ λόγω της απόπειρας αυτοκτονίας του συνθέτη και όρισε στη διαθήκη του να μην παιχτεί πριν περάσουν 100 χρόνια από το θάνατό του. Το ναζιστικό καθεστώς καταπάτησε τον εκατονταετή κανόνα, καθώς έψαχνε απεγνωσμένα ένα ‘αυθεντικό’ γερμανικό κοντσέρτο για βιολί, ώστε να το αντιπαραβάλλει στο αντίστοιχο αριστούργημα του απαγορευμένου, λόγω εβραϊκής καταγωγής, Μέντελσον. Η εμβληματική ‘Σκωτική Συμφωνία’ του μοναδικού Φέλιξ είναι ακόμη ένα λαμπρό παράδειγμα της σπάνιας ιδιοφυΐας του. Την εμπνεύστηκε στο ανάκτορο του Χόλιρουντ από την ιστορία της Μαρίας Στιούαρτ. Η αντίθεση του λαμπρού παρελθόντος με το ερειπωμένο και σε αποσύνθεση παρόν ήταν η δημιουργική σπίθα που άναψε τη φλόγα στη ρομαντική ψυχή του Μέντελσον.

Πρόγραμμα:
Ρόμπερτ Σούμαν: Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα σε ρε ελάσσονα, WoO 23
Φέλιξ Μέντελσον-Μπαρτόλντι: Συμφωνία αρ. 3 σε λα ελάσσονα, έργο 56 ‘Σκωτική’

«Το κοντσέρτο αυτό είναι ο χαμένος σύνδεσμος μεταξύ Μπετόβεν και Μπραμς, με την ίδια ανθρώπινη ζεστασιά, το απαλό χάδι, με τους γενναίους και τολμηρούς ρυθμούς, τα αγαπημένα αραβουργήματα του βιολιού...»

Ο Γιεχούντι Μενουχίν περιγράφει το κοντσέρτο για βιολί του Σούμαν.
Διεύθυνση Ορχήστρας: Μίλτος Λογιάδης
Βιολί: Σίμος Παπάνας
Παραγωγή: Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης


tsso image
Κυριακάτικα Πρωινά της Κ.Ο.Θ. - Σούμπερτ & Αρένσκι
24/01/2021
12:00
Πρόγραμμα:
Φράντς Σούμπερτ (1797-1828): Νοτούρνο σε μι ύφεση μείζονα, έργο 148 (D.897)
Άντον Αρένσκι (1861-1906): Πιάνο τρίο σε ρε ελάσσονα, έργο 32

Το ‘Νοτούρνο’ του Σούμπερτ, γραμμένο το φθινόπωρο του 1827, είναι ένα συγκλονιστικό κομμάτι για τρίο πιάνου, που εξελίσσεται σε τέσσερα μέρη, με αργό ρυθμό, αποπνέοντας τραγικότητα. Η κύρια μελωδία του παραπέμπει στο πρώτο μέρος της ‘Ημιτελούς Συμφωνίας’ του συνθέτη, ενώ το επαναλαμβανόμενο μοτίβο των τριών φθόγγων θυμίζει εμβατήριο, προσδίδοντας μία αντίθεση πολεμικού χαρακτήρα σε αυτή την ελεγεία. Το δεύτερο μελωδικό του θέμα κινείται σε πιο πνευματικά μονοπάτια σβήνοντας μυστηριωδώς στο τέλος και αφήνοντας έτσι μία αίσθηση αιώρησης. Το κομμάτι έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως στον κινηματογράφο και την τηλεόραση.
 
Ο Ρώσος συνθέτης, μαέστρος και πιανίστας Άντον Αρένσκι υπήρξε ένας σπουδαίος δάσκαλος πιάνου με μαθητές, μεταξύ άλλων, τους Ραχμάνινοφ και Σκριάμπιν. Συνθετικά δεν κατάφερε να αναπτύξει ένα ξεχωριστό προσωπικό στυλ, ενώ επηρεάστηκε έντονα από τον καλό του φίλο Τσαϊκόφσκι. Το ‘Πιάνο τρίο σε ρε ελάσσονα, έργο 32’ είναι το αποτέλεσμα της βαθιάς εντύπωσης που έκανε στο συνθέτη το ‘Πιάνο τρίο σε λα ελάσσονα, έργο 50’, που ο Τσαϊκόφσκι έγραψε στη μνήμη του Νικολάι Ρουμπινστάιν, εγκαινιάζοντας στη Ρωσία μία σειρά συνθέσεων ελεγειακού χαρακτήρα στη μνήμη καλλιτεχνών που έφυγαν από τη ζωή. Ο Αρένσκι έγραψε αυτό το τρίο για πιάνο στη μνήμη του βιολοντσελίστα φίλου του Καρλ Ντάβιντοφ και αυτός είναι ο λόγος που το τσέλο κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στο έργο. Την αρχική μελαγχολία διακόπτει ένα υπέροχο βαλς για να καταλήξουμε σε ένα σπαρακτικό θρήνο στο φινάλε, όπου ο συνθέτης προσθέτει λίγες δροσιές αναπόλησης, πριν παραδοθεί οριστικά στο τελικό βλοσυρό συμπέρασμα.

Live streaming
Από το κανάλι της
ΚΟΘ στο Youtube & τη Σελίδα της ΚΟΘ στο facebook
tsso image
Η 4η Συμφωνία του Μάλερ
31/01/2021
19:00
Πρόγραμμα:
Γκούσταβ Μάλερ (1860-1911): Συμφωνία αρ. 4 σε σολ μείζονα (μετ. Κλάους Σιμόν)

Η μουσική γραφή του Μάλερ χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστη συναισθηματική ένταση και βαθιές μεταφυσικές αγωνίες. Η 4η συμφωνία του δεν είναι τελείως απαλλαγμένη από τα ‘βάρη’ αυτά, όμως λογίζεται ως η πλέον προσιτή συμφωνία του και γι’ αυτό το λόγο ίσως η δημοφιλέστερη στο ευρύ κοινό. Έκανε πρεμιέρα το 1901 στο Μόναχο. Η δημοφιλία της δεν οφείλεται φυσικά στη μικρότερη διάρκειά της από όλες τις προηγούμενες του Μάλερ. Ο συνθέτης, εδώ, επικεντρώνει πολύ περισσότερο στο μελωδικό πλούτο και όχι στην επίμονη αναζήτηση απαντήσεων για τη μετά θάνατο ζωή ή στην εκδήλωση μύχιων φόβων, ενώ εκπλήσσει με το, αν μη τι άλλο, ασυνήθιστο φινάλε της, που περιγράφει τον ουρανό μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Το φινάλε αυτό το είχε γράψει αρχικά για τη 3η συμφωνία του, όμως μάλλον ένιωσε ότι είχε και άλλα ζητήματα να θέσει πριν δώσει μία οριστική απάντηση. Έτσι αφού πρώτα θέτει στα τρία πρώτα μέρη της συμφωνίας της 4ης Συμφωνίας μερικά ακόμη υπαρξιακά ζητήματα, καταλήγει τελικά στη διαπίστωση πως η απάντηση σε όλα αυτά βρίσκεται στην καθαρότητα της οπτικής ενός παιδιού, που δεν είναι καθόλου αθώο ή ανήξερο, αλλά έχει βαθιά επίγνωση της αλήθειας. Είναι η τελευταία συμφωνία στην οποία ο Μάλερ ενσωματώνει μελωδίες από δικά του ορχηστρικά τραγούδια πάνω στα λαϊκά παραδοσιακά ποιήματα της συλλογής 'Das Knaben Wunderhorn', που διασώθηκαν προφορικά στο πέρασμα των αιώνων και δημοσιεύθηκαν το 1805, αποτελώντας έκτοτε μία εξιδανικευμένη κορωνίδα της λαογραφίας του ρομαντικού εθνικισμού σε όλο το γερμανόφωνο κόσμο, με τις ευλογίες του ίδιου του Γκαίτε. Αυτός ήταν ο λόγος που και άλλοι μεγάλοι συνθέτες ασχολήθηκαν εκτενώς με αυτά τα ποιήματα.

To 2007 o Klaus Simon μετέγραψε το έργο για την ορχήστρα μουσικής δωματίου Holst Sinfonietta, η οποία το παρουσίασε μαζί με έργα Σαίνμπεργκ και Βέμπερν. Μετά τη συναυλία έκανε κάποιες τροποποιήσεις, βάσει των όσων άκουσε εκεί. Γενικότερα προσπάθησε να ακολουθήσει το πνεύμα της Κοινωνίας Ιδιωτικών Μουσικών Εκτελέσεων (Verein für musikalische Privataufführungen), που είχε ιδρύσει ο Σαίνμπεργκ με σκοπό να γίνονται κατανοητές από το κοινό οι εκτελέσεις των νέων έργων. Σκοπός του Simon ήταν να δώσει με αυτή τη μεταγραφή την ευκαιρία σε σύνολα μουσικής δωματίου να παρουσιάσουν αυτή την διάσημη συμφωνία, που συγγενεύει με τη μουσική δωματίου του συνθέτη περισσότερο από κάθε άλλο έργο του Μάλερ.


Διαδικτυακή μετάδοση
Από το κανάλι της
ΚΟΘ στο Youtube & τη Σελίδα της ΚΟΘ στο facebook